W piątek, 5 grudnia 2025 roku, odbyło się w formule online pierwsze spotkanie Inkubatora Badawczego PSPO.

W ramach seminarium dr Konrad Kulikowski zaprezentował krótki referat poświęcony wyzwaniom napotykanym podczas prób badania poznawczych wymagań pracy (cognitive job demands). W swoim wystąpieniu omówił zarówno trudności związane z umiejscowieniem poznawczych wymagań i zasobów pracy w kontekście teorii wymagań i zasobów pracy (Job Demands–Resources Theory), jak i praktyczne problemy dotyczące operacjonalizacji oraz pomiaru tego zjawiska w środowisku organizacyjnym.

Dr Kulikowski zwrócił uwagę na pięć kluczowych wyzwań, które poddał pod dyskusję:

1. Jak zdefiniować poznawcze wymagania pracy?
2. Czy poznawcze wymagania pracy są „cechą” pracy, czy raczej percepcją pracownika?
3. Jak mierzyć poznawcze wymagania pracy?
4. Jaka jest rola poznawczych wymagań pracy w modelu JD-R – czy są one wymaganiami, czy zasobami?
5. Jaką rolę w radzeniu sobie z poznawczymi wymaganiami pracy odgrywają poznawcze zasoby pracownika?

W dyskusji po referacie udział wzięli zaproszeni goście:

• dr hab. Joanna Czarnota-Bojarska (Uniwersytet Warszawski)
• prof. UAM dr hab. Teresa Chirkowska-Smolak (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu)
• prof. APS dr hab. Łukasz Baka (Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie / Centralny Instytut Ochrony Pracy)

Głos zabierali również członkowie publiczności. Dyskusję moderował prof. KUL dr hab. Bohdan Rożnowski.

W trakcie dyskusji podsumowującej seminarium omwiono wyzwania dotyczące badań poznawczych wymagań pracy. Zwrócono uwagę, że relacja między wymaganiami a obciążeniem pracownika może mieć charakter krzywoliniowy – wymagania poznawcze stają się szczególnie problematyczne dopiero po przekroczeniu określonego poziomu lub w sytuacji długotrwałego oddziaływania prowadzącego do wyczerpania zasobów.

Podkreślono również znaczenie zasady „matching principles”, zgodnie z którą wymagania i zasoby powinny mieć podobny charakter, aby mogły wchodzić ze sobą w interakcje. Oznacza to, że poznawcze wymagania pracy mogą być skutecznie równoważone przede wszystkim przez poznawcze zasoby – zarówno na poziomie indywidualnym, jak i organizacyjnym.

Uczestnicy dyskusji wskazywali również, że postrzeganie wymagań pracy zależeć może od dopasowania pracownika do kontekstu i specyfiki wykonywanych zadań – to, co dla jednej osoby stanowi wymaganie, dla innej nie musi być obciążające.

Zwrócono także uwagę, że nie tylko zadania poznawcze, ale też wymagania organizacyjne czy emocjonalne mogą mieć charakter wymagań poznawczych.

Istotnym wątkiem była również dyskusja możliwości pozytywnego oddziaływania wymagań poznawczych na pracowników, które – przy odpowiednim poziomie i wsparciu zasobów – być może mogą nie tylko prowadzi do wyczerpania ale sprzyjać zaangażowaniu.

W kwestii definicji poznawczych wymagań pracy nie uzyskano konsensusu – z jednej strony podkreślano potrzebę systematyzacji, z drugiej zwracano uwagę, że mnogość ujęć poznawczych wymagań pracy, umożliwia ich dostosowanie do zróżnicowanych kontekstów organizacyjnych.

Podsumowując, spotkanie Inkubatora Badawczego PSPO stworzyło przestrzeń do refleksji nad teoretycznymi i metodologicznymi wyzwaniami związanymi z badaniem poznawczych wymagań pracy. Żywa dyskusja potwierdziła złożoność tego problemu oraz potrzebę dalszych badań ukierunkowanych na zrozumienie mechanizmów oddziaływania poznawczych wymagań pracy na funkcjonowanie pracowników.